Triệu chứng
- Phím bị dính, trở về chậm hoặc nặng hơn vào mùa hè
- Cao độ bị đẩy lên cao và đàn lệch tông ngay sau khi lên dây
- Gỉ trên dây, chốt lên dây hoặc các chi tiết kim loại khác
- Mùi ẩm mốc, đốm mốc hoặc lớp gỗ ốp trên thùng đàn bị phồng
- Tiếng đàn bí hoặc lực phím ì ạch, kém nhạy
Nguyên nhân thường gặp
Nỉ lót phím bị nở
Lớp vải lót dẫn hướng từng phím hút ẩm và bó chặt quanh chốt dẫn hướng, nên phím bị dính hoặc nảy lên chậm.
Bảng cộng hưởng phồng lên
Bảng cộng hưởng bị ẩm đẩy lên ép vào dây và làm tăng lực căng, nên đàn bị cao lên, không đều trên toàn âm vực.
Chi tiết kim loại bị ăn mòn
Hơi ẩm thường xuyên, nhất là không khí biển mặn, làm gỉ dây và chốt lên dây. Dây gỉ nghe đục và dễ đứt hơn khi lên dây.
Nỉ trong bộ máy bị nở
Nỉ khắp bộ máy và trên búa hút hơi ẩm, làm tăng ma sát và khiến tiếng búa đục đi.
Những gì bạn có thể tự kiểm tra an toàn
- 1Đặt một ẩm kế điện tử cạnh đàn và xem vào buổi sáng và buổi tối trong một tuần; mục tiêu là 40–50% độ ẩm tương đối.
- 2Chạy máy hút ẩm hoặc chế độ khô (Dry) của máy điều hòa trong phòng đặt đàn vào những ngày ẩm, đóng kín cửa ra vào và cửa sổ.
- 3Dời đàn ra xa tường ngoài, cửa sổ, nhà bếp và phòng tắm, và tránh gió biển thổi trực tiếp.
- 4Đóng nắp đàn và nắp phím khi không chơi để hơi ẩm vào chậm hơn.
- 5Soi đèn pin vào dây và chốt lên dây bên trong, tìm gỉ màu cam hoặc mốc trắng.
Những việc không nên làm
- Đừng xịt WD-40 hay bất kỳ loại dầu nào vào bộ máy hoặc lên dây; nó làm hỏng nỉ và hút bụi bẩn.
- Đừng làm khô đàn nhanh bằng máy sưởi hay máy sấy tóc; khô quá nhanh có thể làm nứt bảng cộng hưởng và bong các mối keo.
- Đừng đặt gạo, muối hay hộp hút ẩm vào trong đàn; chúng có thể đổ ra và rò rỉ.
Tự xử lý hay gọi thợ
Thường bạn tự xử lý được
- Đo độ ẩm và chạy máy hút ẩm
- Dời đàn vào sát một bức tường trong nhà
- Đóng nắp đàn và lau khô thùng đàn
- Một phím chỉ dính vào những ngày rất ẩm
Nên gọi kỹ thuật viên
- Nhiều phím bị dính hoặc trở về chậm
- Gỉ thấy rõ trên dây hoặc chốt lên dây
- Mốc bên trong thùng đàn hoặc trên búa
- Đàn không giữ được độ lên dây quá vài tuần
Kỹ thuật viên sẽ làm gì
Kỹ thuật viên nới nỉ lót phím bị nở, làm trơn các chi tiết bộ máy bị ì và kiểm tra dây, chốt xem có bị ăn mòn không; nới phím dính thường mất 1–2 giờ. Nơi căn phòng khó kiểm soát, một hệ thống kiểm soát độ ẩm lắp trong đàn như Dampp-Chaser giữ cho chính cây đàn ở mức ổn định. Khi độ ẩm đã ổn định, một lần lên dây sẽ giữ được lâu hơn nhiều.
Dây của một cây đàn piano chịu tổng lực căng khoảng 18–20 tấn. Nếu việc sửa chữa đòi hỏi tháo bộ máy, vặn chốt lên dây hay làm việc gần dây đàn, hãy để kỹ thuật viên làm.