Triệu chứng
- Một tiếng đánh “tưng” hoặc “bụp” lớn, đôi khi lúc không ai chơi đàn
- Một nốt bỗng nghe mỏng hơn, yếu hơn hoặc tự lệch với chính nó
- Một nốt trầm gần như câm hoặc chỉ phát ra tiếng bịch đục
- Thấy một sợi dây lỏng bên trong đàn hoặc nó va lạch cạch vào các dây khác
Nguyên nhân thường gặp
Gỉ sét và ăn mòn
Không khí ẩm làm oxy hóa dây thép, nhất là chỗ dây uốn quanh chốt móc dây và chốt lên dây. Dây bị gỉ yếu đi và có thể đứt không báo trước.
Tuổi đàn và kim loại mỏi
Dây của những cây đàn từ 50 năm tuổi trở lên đã chịu hàng triệu cú đánh của búa. Dây cũ trở nên giòn và dễ đứt hơn, nhất là khi lên dây.
Nâng cao độ cho đàn lâu không chăm sóc
Khi một cây đàn bị tụt cao độ nhiều được đưa trở lại, mọi dây đều phải chịu thêm lực căng. Dây cũ hoặc gỉ là những dây dễ đứt nhất.
Chơi quá mạnh
Liên tục chơi fortissimo ở âm khu cao, nơi dây mảnh nhất, có thể làm đứt dây, nhất là khi búa đã cứng và mòn thành rãnh.
Những gì bạn có thể tự kiểm tra an toàn
- 1Chơi chậm từng nốt trong vùng đó và nghe nốt nào mỏng hơn hoặc khác đi, rồi ghi lại vị trí của nó (đếm từ phím thấp nhất).
- 2Mở nắp đàn và nhìn, không chạm vào, tìm sợi dây bị cong quăn, chùng hoặc nằm vắt ngang các dây khác.
- 3Nếu một đầu dây đứt rõ ràng đã lỏng và nằm trên các dây khác, bạn có thể nhẹ nhàng nhấc nó ra để khỏi rè, nhớ đeo găng tay và bảo vệ mắt.
- 4Xem các dây khác có màu nâu sẫm hoặc gỉ không; điều này cho kỹ thuật viên biết phần còn lại của đàn mong manh đến đâu.
- 5Cứ chơi phần còn lại của đàn bình thường, nhưng tránh đánh mạnh vào nốt bị ảnh hưởng.
Những việc không nên làm
- Tuyệt đối không tự thay, nối hay căng lại dây. Mỗi dây chịu lực căng khoảng 70–90 kg và có thể bật quất gây thương tích.
- Đừng vặn chốt lên dây để “căng lại cho chắc”; bạn có thể làm đứt thêm dây hoặc nứt bảng chốt.
- Đừng đánh mạnh vào các dây còn lại của nốt đó, giờ chúng phải gánh toàn bộ lực của búa.
Tự xử lý hay gọi thợ
Thường bạn tự xử lý được
- Xác định nốt nào bị ảnh hưởng
- Gỡ đầu dây đã lỏng rõ ràng ra khỏi các dây khác
- Xem các dây khác gỉ đến mức nào
- Giữ độ ẩm trong phòng ổn định
Nên gọi kỹ thuật viên
- Thay hoặc nối dây bị đứt
- Lắp dây trầm mới làm theo kích thước
- Lên dây cho dây mới qua nhiều lần
- Đánh giá xem còn dây nào có nguy cơ đứt
Kỹ thuật viên sẽ làm gì
Kỹ thuật viên gỡ dây đứt và lắp dây âm khu cao mới từ cuộn dây cùng cỡ, hoặc đặt làm dây trầm quấn đồng theo đúng kích thước dây cũ. Một dây âm khu cao thường mất chưa đến một giờ; dây trầm có thể cần một hoặc hai tuần để sản xuất. Dây mới còn tiếp tục giãn, nên cần lên dây lại vài lần trong những tuần sau đó trước khi giữ được cao độ.
Dây của một cây đàn piano chịu tổng lực căng khoảng 18–20 tấn. Nếu việc sửa chữa đòi hỏi tháo bộ máy, vặn chốt lên dây hay làm việc gần dây đàn, hãy để kỹ thuật viên làm.