Triệu chứng
- Đàn lại nghe chua vài tuần sau khi lên dây
- Đàn nghe hay hơn vào mùa này và tệ hơn vào mùa khác
- Một số nốt hoặc cả một vùng cứ bị trôi
- Từng nốt riêng lẻ tụt thấp trong khi phần còn lại vẫn giữ
Nguyên nhân thường gặp
Độ ẩm dao động
Bảng cộng hưởng nở ra khi trời ẩm và co lại khi trời khô, đẩy cao độ lên cao rồi xuống thấp. Đây là lý do phổ biến nhất và ảnh hưởng đến mọi cây đàn.
Vừa thay đổi cao độ lớn
Nếu đàn bị tụt xa dưới cao độ chuẩn, việc nâng lên tạo thêm rất nhiều lực căng cho khung đàn. Dây và gỗ cần thời gian, thường là thêm một lần lên dây, mới ổn định.
Chốt lên dây bị lỏng
Ở đàn cũ, gỗ của bảng chốt có thể mất độ bám vào chốt lên dây, nên từng dây riêng lẻ bị tuột và tụt thấp trở lại.
Dây mới hoặc đàn mới
Dây mới còn giãn ra trong nhiều tháng, và đàn mới cần vài lần lên dây trong năm đầu tiên mới ổn định.
Sử dụng nhiều
Chơi mạnh mỗi ngày, như ở trường học hay phòng tập, dần làm độ lên dây xê dịch nhanh hơn so với việc chơi nhẹ nhàng ở nhà.
Những gì bạn có thể tự kiểm tra an toàn
- 1Đặt một ẩm kế cạnh đàn và giữ độ ẩm tương đối trong khoảng 40% đến 50% bằng máy hút ẩm hoặc máy tạo ẩm khi cần.
- 2Dời đàn ra xa cửa gió điều hòa, cửa sổ, lò sưởi và nắng trực tiếp.
- 3Để ý những nốt nào bị trôi: cả một vùng cho thấy do khí hậu, vài nốt lẻ cho thấy chốt bị lỏng.
- 4Ghi lại mỗi lần lên dây giữ được bao lâu và vào mùa nào, rồi chia sẻ với kỹ thuật viên.
- 5Để điều hòa hay máy sưởi ở mức ổn định thay vì bật tắt đột ngột.
Những việc không nên làm
- Tuyệt đối không tự vặn chốt lên dây bằng kìm hay cờ lê — bạn có thể làm cong chốt hoặc đứt dây.
- Đừng đổ dung dịch “siết chốt” hay keo CA vào bảng chốt khi chưa có kỹ thuật viên đánh giá.
- Đừng bỏ qua các lần lên dây để “giữ gìn” đàn; khoảng cách dài khiến mỗi lần lên dây kém ổn định hơn.
Tự xử lý hay gọi thợ
Thường bạn tự xử lý được
- Đo và kiểm soát độ ẩm phòng
- Dời đàn ra xa cửa gió và nắng
- Ghi lại nốt nào bị trôi và khi nào
- Giữ điều hòa và máy sưởi ở mức ổn định
Nên gọi kỹ thuật viên
- Kiểm tra lực giữ của chốt lên dây
- Nâng cao độ kèm lần lên dây tinh chỉnh sau đó
- Lắp hệ thống kiểm soát độ ẩm bên trong đàn
- Xử lý bảng chốt hoặc thay chốt cỡ lớn hơn cho các nốt bị tuột
Kỹ thuật viên sẽ làm gì
Kỹ thuật viên kiểm tra lực giữ của chốt lên dây trong khi lên dây và tìm những nốt không giữ được. Nếu đàn từng lệch cao độ xa, hãy chuẩn bị cho một lần nâng cao độ và một lần lên dây thứ hai vài tuần sau. Với những cây đàn phản ứng mạnh với khí hậu, có thể lắp hệ thống kiểm soát độ ẩm bên trong đàn trong khoảng một đến hai giờ; chốt bị tuột có thể cần thay chốt cỡ lớn hơn hoặc xử lý bảng chốt.
Dây của một cây đàn piano chịu tổng lực căng khoảng 18–20 tấn. Nếu việc sửa chữa đòi hỏi tháo bộ máy, vặn chốt lên dây hay làm việc gần dây đàn, hãy để kỹ thuật viên làm.