Triệu chứng
- Đúng vài nốt đó tụt thấp ngay sau mỗi lần lên dây
- Các dây đồng âm của cùng một nốt nhanh chóng lệch nhau
- Thợ lên dây nói các chốt xoay quá dễ
- Một số nốt lệch tông sau một buổi chơi mạnh
Nguyên nhân thường gặp
Tuổi đàn và hao mòn
Bảng chốt là một khối gỗ cứng ép nhiều lớp, giữ từng chốt bằng ma sát. Sau nhiều thập kỷ lên dây và chu kỳ khí hậu, các lỗ dần rộng ra.
Không khí khô
Điều kiện quá khô làm gỗ quanh chốt co lại và giảm độ bám. Những mùa khô lặp đi lặp lại khiến tình trạng tệ hơn.
Bảng chốt bị nứt
Một vết nứt chạy giữa các lỗ chốt làm nhiều chốt kề nhau cùng lỏng một lúc. Điều này hay gặp hơn ở đàn cũ từng trải qua khí hậu khắc nghiệt.
Những lần sửa trước đây
Chốt từng bị rút ra và cắm lại, hoặc đã được xử lý bằng dung dịch trước đây, có thể không còn giữ tốt.
Những gì bạn có thể tự kiểm tra an toàn
- 1Ghi lại những nốt nào tụt thấp và bao lâu sau khi lên dây.
- 2Đo độ ẩm phòng; những giai đoạn dài dưới 40% có thể làm chốt lỏng nặng hơn.
- 3Giữ đàn tránh xa máy sưởi, lò sưởi và cửa gió điều hòa.
- 4Hỏi thợ lên dây xem có chốt nào cảm thấy lỏng trong lần lên dây gần nhất không.
Những việc không nên làm
- Tuyệt đối không tự vặn hay gõ chốt lên dây bằng kìm, cờ lê hay búa.
- Đừng dùng dung dịch “siết chốt” hay keo CA khi không có kỹ thuật viên — một khi đã dùng, nó hạn chế các cách sửa sau này.
- Đừng cứ lên dây lại các nốt bị tuột mà không cho đánh giá bảng chốt.
Tự xử lý hay gọi thợ
Thường bạn tự xử lý được
- Theo dõi những nốt nào bị tuột
- Giữ độ ẩm ổn định quanh 40–50%
- Dời đàn ra xa nguồn nhiệt
Nên gọi kỹ thuật viên
- Đo lực giữ của chốt trên toàn bàn phím
- Đóng chốt sâu thêm một chút hoặc lắp chốt cỡ lớn hơn
- Xử lý bảng chốt khi phù hợp
- Thay bảng chốt trong đợt làm lại đàn
Kỹ thuật viên sẽ làm gì
Kỹ thuật viên cảm nhận lực giữ của từng chốt trong khi lên dây và đánh dấu các chốt lỏng. Vài chốt lỏng thường có thể sửa trong một lần đến bằng cách gõ sâu thêm một chút hoặc thay bằng chốt cỡ lớn hơn. Nếu cả bảng chốt đang hỏng, lựa chọn là xử lý bảng chốt hoặc thay bảng chốt — việc làm tại xưởng kéo dài nhiều tuần và chỉ đáng làm với đàn chất lượng tốt.
Dây của một cây đàn piano chịu tổng lực căng khoảng 18–20 tấn. Nếu việc sửa chữa đòi hỏi tháo bộ máy, vặn chốt lên dây hay làm việc gần dây đàn, hãy để kỹ thuật viên làm.