Triệu chứng
- Hợp âm và quãng tám nghe chua hoặc “gợn sóng” vài ngày sau khi chuyển
- Có nốt bị trôi nhiều hơn hẳn những nốt khác
- Các dây đồng âm (hai hoặc ba dây của một nốt) đánh phách với nhau
- Cao độ cứ thay đổi trong một vài tuần đầu
Nguyên nhân thường gặp
Khí hậu mới
Căn phòng mới có độ ẩm và nhiệt độ khác. Bảng cộng hưởng hút hoặc mất hơi ẩm, độ vồng của nó thay đổi, làm cao độ lên hoặc xuống không đều trên bàn phím.
Sốc nhiệt khi vận chuyển
Hàng giờ trong thùng xe nóng hoặc cầu thang lạnh làm dây và khung gang giãn nở rồi co lại. Riêng điều này hiếm khi làm hỏng hẳn việc lên dây, nhưng góp thêm vào độ trôi.
Va đập và nghiêng đàn
Lật đàn nằm nghiêng hoặc một cú rơi mạnh có thể làm xê dịch chốt lên dây hoặc bộ máy, nhất là trên đàn cũ có bảng chốt đã mòn.
Đàn vốn đã quá hạn lên dây
Nếu đàn đã lâu không được lên dây trước khi chuyển, việc chuyển nhà chỉ làm lộ rõ một vấn đề vốn có.
Những gì bạn có thể tự kiểm tra an toàn
- 1Đặt đàn sát một bức tường trong nhà, tránh xa cửa sổ, cửa gió điều hòa, lò sưởi và nắng trực tiếp.
- 2Đặt một ẩm kế gần đàn và giữ độ ẩm tương đối ổn định ở mức 40–50%.
- 3Đợi khoảng 2–4 tuần rồi mới đặt lịch lên dây để cây đàn ổn định trong căn phòng mới.
- 4Chơi nhẹ từng phím và ghi lại phím nào bị dính, câm hoặc có cảm giác khác — hãy báo cho kỹ thuật viên.
- 5Kiểm tra đàn đứng thăng bằng, vững chãi và các pedal vẫn hoạt động.
Những việc không nên làm
- Đừng lên dây ngay hôm sau khi chuyển — việc lên dây sẽ không giữ được khi gỗ còn đang điều chỉnh.
- Tuyệt đối không tự vặn chốt lên dây bằng kìm hay cờ lê.
- Đừng kê đàn cạnh máy điều hòa hay máy sưởi để “hong khô” cho nhanh.
Tự xử lý hay gọi thợ
Thường bạn tự xử lý được
- Chọn vị trí ổn định, tránh cửa gió và nắng
- Theo dõi độ ẩm bằng ẩm kế
- Ghi lại các phím bị dính hoặc câm
- Chờ cho đàn thích nghi
Nên gọi kỹ thuật viên
- Lên dây khi đàn đã ổn định
- Nâng cao độ nếu đàn tụt xa dưới A440
- Sửa phím hoặc pedal bị lỏng khi vận chuyển
- Kiểm tra bảng chốt nếu đàn không giữ được độ lên dây
Kỹ thuật viên sẽ làm gì
Sau khi đàn đã ổn định, kỹ thuật viên đo xem cao độ đã dịch đi bao nhiêu. Một lần lên dây bình thường mất khoảng 1–1,5 giờ; nếu đàn tụt xa dưới A440, cần nâng cao độ trước, đôi khi kèm một lần lên dây tinh chỉnh thứ hai vài tuần sau. Phím hoặc pedal bị xáo trộn khi chuyển được chỉnh luôn trong cùng lần đến.
Dây của một cây đàn piano chịu tổng lực căng khoảng 18–20 tấn. Nếu việc sửa chữa đòi hỏi tháo bộ máy, vặn chốt lên dây hay làm việc gần dây đàn, hãy để kỹ thuật viên làm.