Symptomen
- Sommige tonen klinken schel, blikkerig of veel harder dan hun buren
- Er zijn diepe groeven zichtbaar in het hamervilt waar het de snaren raakt
- Een toon klinkt twee keer (dubbele aanslag) of hapert als je zacht speelt
- Een hamer wiebelt, klikt of staat op een andere hoogte dan de rest
- Gaten of kale plekken in het vilt
Mogelijke oorzaken
Versleten en gegroefd vilt
Door jaren spelen wordt het vilt samengedrukt en ontstaan er groeven waar het de snaren raakt. De klank wordt helder en ongelijk, en de hamer raakt de snaren ernaast soms slecht.
Verhard vilt
Vilt wordt hard door ouderdom en gebruik, waardoor de klank schel en luid wordt, zelfs als je zacht speelt.
Losse hamerkoppen of flenzen
Lijmverbindingen drogen uit en flensschroeven raken los, vooral bij droge lucht. Een losse hamer klikt, wiebelt of slaat scheef aan.
Ontregelde mechaniek
Als uitslag, val en vanger niet goed zijn afgesteld, kunnen hamers tegen de snaren blijven hangen, terugstuiteren en twee keer aanslaan, of niet snel genoeg herhalen.
Schade door motten of muizen
Motlarven eten wolvilt en laten gaten achter in de hamers en ander vilt, wat klank en geluid verandert.
Wat je veilig zelf kunt controleren
- 1Speel elke toets langzaam zacht en half hard, en noteer tonen die anders klinken, dubbel aanslaan of klikken.
- 2Open de klep (en bij een piano het voorpaneel) en bekijk de hamers op groeven, gaten, kaal hout of een hamer die scheef staat.
- 3Kijk rond het vilt naar motlarven, kleine witte cocons of uitwerpselen.
- 4Beweeg een verdachte hamersteel voorzichtig zijwaarts met een vinger; heeft hij duidelijk meer speling dan zijn buren, dan zit er een flensschroef of verbinding los.
- 5Noteer hoe oud de piano is en wanneer de hamers voor het laatst onderhouden zijn, als je dat weet.
Wat je niet moet doen
- Vijl, schuur of prik de hamers niet zelf; je verpest makkelijk voorgoed hun vorm en intonatie.
- Spuit nergens in de mechaniek WD-40, olie of siliconen: het trekt in vilt en houten draaipunten en maakt toetsen traag.
- Draai flensschroeven niet aan met een willekeurige schroevendraaier; te strak aandraaien kan het hout laten splijten of het asje laten klemmen.
Zelf oplossen of een vakman bellen
Dit lukt je meestal zelf
- De probleemtonen noteren
- Kijken naar groeven en gaten
- Controleren op sporen van motten
- De luchtvochtigheid in de kamer stabiel houden
Bel een technicus
- Gegroefde hamers in vorm vijlen
- Hamers intoneren voor een gelijkmatige klank
- Flenzen aandraaien en losse koppen lijmen
- De mechaniek reguleren of de hamers vervangen
Wat een technicus doet
Een technicus kan versleten hamers weer in vorm brengen door de gegroefde laag weg te vijlen, en ze daarna intoneren met naalden of verharder, zodat de klank over het hele klavier gelijk is. Losse koppen worden gelijmd en flensschroeven aangedraaid, en dubbel aanslaan wordt verholpen door uitslag en vanger te reguleren. In vorm vijlen en intoneren duurt meestal een halve tot een hele dag; erg versleten of door motten aangevreten hamers moeten soms vervangen worden door een complete nieuwe set die voor jouw piano wordt besteld.
Op de snaren van een piano staat zo'n 18 tot 20 ton spanning. Moet je voor een reparatie de mechaniek openen, aan stempennen draaien of vlak bij de snaren werken, laat het dan over aan een technicus.