Online pianostemmer

Zo check je je piano

1. Zoek een stille kamer en zet ventilatoren, de airco of een aanstaande tv uit.
2. Tik op "Start met luisteren" en geef toegang tot de microfoon. Het geluid wordt op je apparaat geanalyseerd en nooit geüpload.
3. Houd je telefoon of laptop dicht bij de piano: boven de open klep van een vleugel, of bij de bovenkant van een buffetpiano met de klep open.
4. Sla één toets stevig aan en laat hem uitklinken. Begin met A4 (de A boven de centrale C) en check daarna een paar tonen tussen C3 en C6.
5. Na drie of meer tonen in het midden van het klavier geeft de tool een totaaloordeel op basis van de gemiddelde afwijking.

Wat de centwaarde betekent

Een cent is een honderdste van een halve toon, dus een octaaf telt 1200 cent. De naald laat zien hoe ver de gespeelde toon afwijkt van de exacte toonhoogte in gelijkzwevende stemming: negatief betekent te laag, positief betekent te hoog.

Binnen ongeveer ±5 cent klinkt een losse toon voor de meeste mensen zuiver. Boven 10–15 cent gaat de piano vals klinken naast zangers, andere instrumenten of opnames, en bij 20 cent of meer is het verschil duidelijk hoorbaar. Omdat een stembeurt het hele instrument betreft, zegt het gemiddelde over veel tonen meer dan één losse toets.

Waarom piano's ontstemd raken

Een piano draagt zo'n 18–20 ton snaarspanning op een houten zangbodem en stemblok. Hout neemt vocht op en staat het weer af, dus de zangbodem zet uit bij vochtig weer (de toonhoogte stijgt) en krimpt bij droog weer (de toonhoogte daalt). Vochtige zomers, droge stooklucht in de winter en airconditioning brengen de stemming steeds weer in beweging.

Nieuwe snaren rekken een jaar of twee door, een verhuizing gooit de stemming overhoop, en bij oudere piano's houden de stempennen soms minder vast. Een piano die jarenlang niet gestemd is, zit meestal in zijn geheel flink onder A440, en dan is een gewone stembeurt niet genoeg.

A440 en andere referentietoonhoogtes

A440 betekent dat de A boven de centrale C 440 keer per seconde trilt. Dat werd in 1939 internationaal afgesproken en later gepubliceerd als de norm ISO 16; daarvoor verschilde de toonhoogte sterk tussen landen en orkesten (de Franse norm van 1859 was A435).

Veel orkesten stemmen tegenwoordig iets hoger, rond A442–A443, en barokensembles gebruiken vaak A415. A432 is populair op internet, maar heeft geen bijzondere akoestische eigenschappen. Piano's worden normaal op A440 gestemd, en een pianostemmer kan op verzoek een andere toonhoogte instellen: kies hierboven de bijpassende referentie om daartegen te checken.

Waarom bas en discant een beetje afwijken

Pianosnaren zijn stijf, dus hun boventonen liggen iets hoger dan exacte veelvouden van de grondtoon (inharmoniciteit). Om octaven zuiver te laten klinken, strekken stemmers de stemming: de lage bas wordt iets lager en de hoge discant iets hoger gestemd dan de theoretische frequenties. Een goed gestemde piano kan helemaal onderaan −10 tot −20 cent en helemaal bovenaan +10 tot +30 cent aangeven, en daarom gebruikt het oordeel alleen tonen van C3 tot C6.

Waarom stemmen vakwerk is

Deze tool vertelt je hoe ver je piano ernaast zit; stemmen kan hij niet. De meeste tonen hebben twee of drie snaren die elk op toonhoogte moeten worden gebracht en daarna op elkaar afgestemd, met een stemhamer, dempers en een getraind oor. De pen moet zo gezet worden dat hij blijft staan, niet alleen gedraaid tot de meting goed lijkt.

Zit de piano ver onder de toonhoogte, dan betekent optrekken tonnen extra spanning, en een stemmer doet dan vaak eerst een opstemming en daarna een fijnstemming. Oude of roestige snaren kunnen breken, en een wegschietende stemhamer kan het stemblok beschadigen. Probeer het dus niet zelf: een professionele stembeurt is veiliger en houdt langer.

Beperkingen van een online stemapparaat

• De microfoon van een telefoon hoort de hele kamer, dus achtergrondgeluid en galm kunnen de meting laten verspringen.
• Staan de snaren van één toon niet unisono met elkaar, dan "zweeft" de toon en schommelt de meting. Dat alleen al is een teken dat de piano gestemd moet worden.
• Het stemapparaat toont de dichtstbijzijnde toon. Een piano die meer dan een halve toon te laag zit, toont de toon eronder met een te hoge meting.
• De laagste bastonen hebben een zwakke grondtoon en zijn met kleine speakers en telefoonmicrofoons soms lastig te meten.