Symptomen
- Dezelfde paar tonen zakken kort na elke stembeurt
- De unisono's van één toon lopen snel uit elkaar
- De stemmer zegt dat pennen te makkelijk draaien
- Sommige tonen raken ontstemd na een stevige speelsessie
Mogelijke oorzaken
Ouderdom en slijtage
Het stemblok is een gelamineerd blok hardhout dat elke pen door wrijving vasthoudt. Na tientallen jaren stemmen en klimaatwisselingen worden de gaten langzaam groter.
Droge lucht
Heel droge lucht laat het hout rond de pennen krimpen en vermindert hun grip. Herhaalde droge seizoenen maken het erger.
Gebarsten stemblok
Een barst tussen de pengaten maakt meerdere naast elkaar liggende pennen tegelijk los. Dit komt vaker voor bij oude piano's die extreme klimaten hebben meegemaakt.
Eerdere reparaties
Pennen die eruit zijn getrokken en opnieuw ingezet, of die vroeger met vloeistoffen zijn behandeld, houden soms niet goed.
Wat je veilig zelf kunt controleren
- 1Schrijf op welke tonen zakken en hoe snel na het stemmen.
- 2Meet de luchtvochtigheid in de kamer; lange periodes onder 40% kunnen losse pennen erger maken.
- 3Houd de piano uit de buurt van kachels, radiatoren en airco-roosters.
- 4Vraag je stemmer of er bij de laatste stembeurt pennen los aanvoelden.
Wat je niet moet doen
- Draai of tik nooit zelf op stempennen met een tang, sleutel of hamer.
- Gebruik geen 'pennenvastzetter' of secondelijm zonder technicus: eenmaal aangebracht beperkt het latere reparaties.
- Blijf zakkende tonen niet steeds opnieuw stemmen zonder het stemblok te laten beoordelen.
Zelf oplossen of een vakman bellen
Dit lukt je meestal zelf
- Bijhouden welke tonen zakken
- De luchtvochtigheid stabiel houden rond 40–50%
- De piano weghalen bij warmtebronnen
Bel een technicus
- Het draaimoment van de pennen over het hele klavier meten
- Pennen iets dieper inslaan of dikkere pennen plaatsen
- Een behandeling van het stemblok als dat zinvol is
- Het stemblok vervangen als onderdeel van een revisie
Wat een technicus doet
Een technicus voelt tijdens het stemmen het draaimoment van elke pen en brengt de losse in kaart. Een paar losse pennen kunnen vaak in één bezoek worden verholpen door ze iets dieper in te slaan of te vervangen door dikkere pennen. Begeeft het hele blok het, dan zijn de mogelijkheden een behandeling of een nieuw stemblok; dat laatste is werkplaatswerk dat weken duurt en alleen de moeite waard is bij een piano van goede kwaliteit.
Op de snaren van een piano staat zo'n 18 tot 20 ton spanning. Moet je voor een reparatie de mechaniek openen, aan stempennen draaien of vlak bij de snaren werken, laat het dan over aan een technicus.