Jak nastroić pianino

Samodzielne strojenie ma największy sens, gdy instrument trochę się rozstroił od ostatniego profesjonalnego strojenia, dobrze trzyma strój, a ty jesteś gotów działać powoli. Zacznij od pomiaru: test kondycji pianina w około 2 minuty powie ci, jak daleko jest od właściwej wysokości i czy bas i dyszkant się rozjechały.

• W granicach około 15 centów od właściwej wysokości: zwykłe strojenie, opisane w tym poradniku.
• Średnio o ponad 15 centów za nisko: najpierw podciągnięcie stroju, potem dokładne strojenie. Podniesienie całego instrumentu dodaje każdej strunie dziesiątki kilogramów; stare struny mogą pęknąć.
• Kołki, które obracają się zbyt łatwo, skaczą lub nie trzymają: przerwij. Luźne kołki wymagają stroiciela.
• Rzadki, cenny lub zabytkowy instrument: zostaw go profesjonaliście.

Pianino ma 88 klawiszy, ale około 220 strun. W basie każdy dźwięk ma jedną lub dwie grube struny owijane; od tenoru w górę każdy dźwięk ma trzy struny nastrojone na tę samą wysokość, czyli unison. Każda struna biegnie od zaczepu na dole, przez mostek, do kołka stroikowego mocno wbitego w klejony drewniany blok, czyli strojnicę. To tarcie między kołkiem a strojnicą utrzymuje strój.

Ponieważ struny są sztywne, alikwoty każdej z nich są nieco wyższe niż całkowite wielokrotności tonu podstawowego. Aby oktawy brzmiały czysto, stroiciele rozciągają strój: dyszkant idzie stopniowo w górę, a bas w dół względem teoretycznego stroju równomiernie temperowanego. Jak bardzo, zależy od instrumentu, dlatego stroik, który mierzy twoje pianino, jest lepszy od stałej tabeli.

• Stroisz w cichym pomieszczeniu, gdy instrument ma swoją zwykłą temperaturę i wilgotność. Nie stroisz zaraz po przeprowadzce ani w dniu, w którym zmienia się ogrzewanie czy klimatyzacja.
• Otwórz instrument. W pianinie podnieś pokrywę i zdejmij górną przednią płytę (zwykle zdejmuje się ją z dwóch zaczepów lub odkręca dwa pokrętła). W fortepianie wysuń pulpit na nuty.
• Poszukaj zerwanych strun, rdzy na strunach lub kołkach i zacinających się klawiszy. Napraw je albo zanotuj przed rozpoczęciem.
• Przełóż filcowy pasek przez środkową część, mniej więcej od F3 do F4, tak żeby w każdym trzystrunowym unisonie brzmiała tylko środkowa struna.

Większość kunsztu tkwi w ręce trzymającej klucz. Kołek nie tylko się obraca: jego górna część skręca się, zanim ruszy część w strojnicy, a jeśli zostawisz go skręconego, w ciągu kilku dni odskoczy. Ustawienie kołka oznacza zostawienie go bez skręcenia.

• Znajdź właściwy kołek: zagraj klawisz, zobacz, który młotek się porusza, i prześledź latarką jego strunę do kołka. Szarpnij ją lub wytłum, żeby mieć pewność.
• W pianinie trzymaj klucz prawie pionowo (skierowany w górę, mniej więcej na godzinę 12–1), w fortepianie skierowany mniej więcej w stronę ogona. Trzymaj go w osi kołka, żeby go obracać, a nie zginać.
• Wykonuj drobne ruchy. Obrót o kilka stopni bardzo zmienia wysokość; zaczynaj od lekkich pchnięć i słuchaj.
• Podciągnij dźwięk nieco powyżej celu, a potem łagodnie opuść go do celu. Zakończenie delikatnym ruchem w dół zostawia kołek ustawiony, a strunę stabilną.
• Po nastrojeniu uderz klawisz kilka razy mocno (uderzenia testowe). Jeśli wysokość się zmienia, struna nie była ułożona; nastrój ją ponownie.

1. 1

   Nastrój A4

   Z filcowym paskiem na miejscu nastrój jedyną brzmiącą strunę A4 do celu: 440 Hz plus niewielkie rozciągnięcie, które stroik pokazuje dla tego instrumentu.

2. 2

   Nastrój oktawę temperacyjną

   Nastrój według stroika po jednej strunie każdego dźwięku od F3 do F4. Jeśli stroisz ze słuchu, w tym miejscu ustawiasz temperację, licząc dudnienia kwart, kwint i tercji.

3. 3

   Nastrój unisony w środku

   Wyciągaj filcowy pasek po jednym dźwięku i strój dwie zewnętrzne struny każdego dźwięku do już nastrojonej środkowej, aż wszystkie trzy zabrzmią jak jedna, bez powolnego falowania (dudnień).

4. 4

   Nastrój dyszkant, w górę

   Idź w górę od F4 do najwyższego dźwięku. Wytłum zewnętrzne struny klinem, nastrój środkową strunę do celu ze stroika, a potem unison. Sprawdzaj każdy nowy dźwięk jako oktawę z dźwiękiem niżej: powinna brzmieć czysto, bez dudnień.

5. 5

   Nastrój bas, w dół

   Idź w dół od F3 do najniższego dźwięku w ten sam sposób. W niskim basie stroik poprosi o dźwięki nieco poniżej stroju równomiernie temperowanego; zaufaj rozciągnięciu i sprawdzaj oktawy i podwójne oktawy na słuch.

6. 6

   Sprawdź cały instrument

   Zagraj oktawy w górę i w dół klawiatury, potem akordy i gamy. Przestrój każdy falujący unison i każdy odstający dźwięk. Daj każdemu dźwiękowi kilka uderzeń testowych.

Gdy pianino spadło wyraźnie poniżej właściwej wysokości, strojenie prosto do celu się nie utrzyma: gdy podnosisz kolejne struny, dodatkowe obciążenie ugina płytę rezonansową i znów obniża wcześniejsze. Stroiciele robią wtedy podciągnięcie stroju, czyli szybkie pierwsze przejście, w którym celowo strojony jest każdy dźwięk trochę powyżej celu (przeciągnięcie), tak by cały instrument ustabilizował się blisko właściwej wysokości, a potem zwykłe dokładne strojenie.

Aplikacja Tune In Time ma tryb podciągnięcia stroju, który oblicza przeciągnięcie dla każdego klawisza na podstawie testu kondycji. Przy starym instrumencie albo takim, który jest o ponad 30 centów za nisko, poproś stroiciela: pękają właśnie struny, które nie ruszały się od lat.

• Obracanie niewłaściwego kołka. Zawsze upewnij się co do struny, zanim obrócisz, zwłaszcza na przejściach między sekcjami.
• Duże ruchy. Obracanie na wyczucie dużymi krokami to sposób na zerwanie struny.
• Nieustawianie kołka. Jeśli strój znika po kilku dniach, kołki zostały skręcone.
• Strojenie tylko jednej struny na dźwięk. Rozstrojone unisony brzmią gorzej niż cały instrument lekko za nisko.
• Używanie stroika gitarowego lub chromatycznego bez rozciągnięcia. Oktawy będą brzmieć fałszywie, choć każdy dźwięk świeci na zielono.
• Strojenie w hałaśliwym pomieszczeniu albo przy szumiącej w pobliżu lodówce czy klimatyzacji.

Przerwij i wezwij profesjonalistę, jeśli kołek obraca się prawie bez oporu albo nie trzyma wysokości, pęknie struna, zauważysz pęknięcia strojnicy lub płyty rezonansowej, instrument wymaga dużego podciągnięcia stroju albo problem tkwi w mechanizmie (klawisze się zacinają, źle repetują lub grają nierówno). Strojenie nie naprawi regulacji ani intonacji, a stroiciel często wychwyci problemy, zanim staną się kosztowne.